La Tumba del Doncel. Apunte iconográfico.

En 1486 falleció este joven caballero en la flor de sus veinticinco años en la guerra del reino de Castilla contra el Califato Nazarí de Granada. Su padre lo enterró con harto dolor en significada capilla funeraria de la catedral de Sigüenza (Guadalajara). Su tumba en un esplendente ejemplo de los nuevos aires renacentistas humanistas en la escultura gótica. Le acompañan Santiago Apóstol, descalzo, mas con el bordón y el libro, cómo corresponde, y San Andrés, con la cruz en aspa y también descalzo, grandes relieves a la cabeza y pies, respectivamente.

Ambos son los patronos de la familia de D. Martín Vázquez de Arce. Su padre recobró el cadáver, y su hermano, que había entrado en la religión, encargó el monumento sepulcral. Su artífice, gran maestro, pudo ser Sebastián de Almonacid, escultor toledano.

A sus pies, sobre tres leones echados, se levanta la tumba en alabastro, con un frontis en el que van dos jóvenes pajes que presentan su escudo heráldico, tras el que se halla un cinturón desatado cual filactería y decoraciones en grutesco, a candelieri. 

En el borde de la tampa sepulcral corre una inscripción en letra gótica...

El infortunado joven que nos dejó esta afortunada imagen de la eternidad de la fama a través de las letras está reclinado sobre su lecho, en unha almohada de laurel (triunfo), con armadura con daga, y cota de malla, las piernas cruzadas (alusión a su condición contra los musulmanes), el león (resurrección) y un paje en duelo apoyado en su casco... En lo alto, bajo el arco de medio punto, hay una buena pintura  al fresco con tres escenas de la Pasión de Cristo:.. El doncel con ligera sonrisa meditativa, y la Biblia abierta, es efigiado dando preeminencia a las letras que a las armas, que tiene por herencia y linaje (Cruz de la elitista Orden de caballería de Santiago).

                                   Aquí yaze Martín Vasques de Arce

                                          cauallero de la Orden de Sanctiago

                                          que mataron los moros socorriendo

                                          el muy ilustre señor 

                                          duque del Infantadgo su señor

                                           a cierta gente de Jahén a la Acequia

                                           Gorda en la vega de Granada

                                           cobró en la hora su cuerpo 

                                           Fernando de Arce su padre

                                           y sepultolo en esta su capilla

                                           ano MCCCCLXXXVI.

                                           Este ano se tomaron la ciudad de Loxa.

                                           Las villas de Illora, Moclin y Monte frío

                                           por cercos en que padre y 

                                           hijo se hallaron'

Sería interesante conocer los temas efigiados encima de las esculturas de las jambas del arco, a fin de completar la descripción iconográfica.

Eremitas e alucinacións de Eduardo Outeiro

Xabier Limia de Gardón.

Arte et alia. 

A xeometría infinda dos desertos

A ilusión do deserto africano, onde se mergulla Eduardo Outeiro nun exercicio pedagóxico por representar ‘o xardín florido de espíritos solitarios’, dixo a modo de presentación de ‘Cosmoclasia’. Este licenciado en Belas Artes pola UVigo, diante do seu profesor Ruiz de Samaniego, quen aproveitou a presenza dos media para mencionar a idea da ‘desertización da alma’, unha entelequia.

Eis a transformación do Ser, dende a ascesis extrema, de xeito consciente e sen contacto humano, entrando no interior na procura da esencia, para transformamos, cada quen a sí mesmo, un baixarmos ata o pozo onde está á fonte. Neste camiño no que o espírito guía ao corazón xurden quimeras e fantasías propias de toda experiencia extrema, así os medos se proxectan en corpos de animais, que o artista amosa: o crocodilo, a rá, a panteira. Pintados entre luscos e fuscos, con eles dialogan pequenos homes espidos, corpo animal e mente pensante. O cráneo, e a mandíbula, falan.

Trátase de discernir, diferenciando o real do imaxinario, e no ermo desértico, nese espazo dos desertos de Exipto, naquela mítica e real Tebaida, que chegou ata nós, vía Túnez, ata o Bierzo e a Ribeira Sacra: esta ben sendo un mundo sen xente entre árbores e rochas, de duras condicións para a vida. Mais neles, semella que o artista, e o mentor, non matinaron...

A experiencia inefable facía que estos homes se convertesen, unha transmutatio verdadeiramente alquímica: velaquí o paralelismo cristiano, como o propio Jung se decata. E chegar así ao xardín esencial da palabra (logo o galgo virá á cidade, para achegarmos a experiencia).

Unha obra ben podería levarse ás clausuras monásticas e, dende o que comunicasen os monxes/as, facer outra achega, menos intelectual...

A XEOMETRÍA INFIDA DOS DESERTOS

Xabier Limia de Gardón. 

Arte et alia.

Hai no deserto da cidade moita xente. Os sons dos neumáticos no asfalto mollado, ou nos lastros, o barullo do cotiá que mingua ata deterse na ‘hora azul’ da noite. As obras que comentamos hoxe nesta achega semanal dende a arte, Xabier Babarro no Ateneo, e a de Eduardo Outeiro en Alterarte. Son ámbalas dúas mostras plásticas exemplos da capacidade humana por explicar o insondable mundo do interior, aquel, ourensán de Soutosanín, no perímetro rural da cidade, e xa xubilado (n. 1946); este coruñés de mediana idade (n. 1981)... Dende mundos opostos conflúen.

'Espazo ilusorio'

Babarro, antigo profesor do Instituto da Carballeira, onde impartía educación plástica e debuxo, amósanos en ‘Cor e xeometría’, primeiro no Auditorio municipal que se abaixa á cidadanía no salón de portas abertas que é o Ateneo, coa mesma obra e folletos editados pola concellería do organismo público, circunstancia que na súa faciana positiva hai que salientar, e repetir. 

Liñas no plano, cores, xeometría das formas con propedéutica pedagóxica dende Josef Albers e os Mestres da Bauhaus do período de entreguerras do pasado século. 

O método racional, co lapis, e o punto inicial no papel..., velaquí o eloxio do artificio mental coas mans e os instrumentos de debuxo, escadras, compás e tiraliñas, complementados coas manchas de cores, uníndoas e xustapoñeéndoas, ou non, para conseguir a sensación de fondura. 

Son, moitas delas, formas abstractas que saen dos desertos do maxín, enriba do taboleiro de debuxo. Son tamén, ¡ay!, variantes pedagóxicas, de profesor, modelos para os alumni. Nada menos, mais nada máis...

No se reproducirán

        Horacio: 'Aprovecha el presente y no cuentes con el pasado'

                                       Retrato de Mister James, 1937, R. Magritte.

Libro de la repisa: 'Las aventuras de Arthur Gordon Pym', de Edgard Allan Poe. Crónica de un viaje por mar en el que blancas aves dicen '¡te-ke-li-liii!'

Foto de Edward James ante el umbral de la libertad base para el retrato

  No se reproducirán...

GANDARÓN É O VIÑO DO RIBEIRO

Xabier Limia de Gardón

o artigo saiu en La Región o 2.5.2016

Entre lecturas

O VIÑO de Eladio é para nós un tinto que asociamos a Otero Pedrayo e a Casa Grande de Cimadevila, nas chairas de Amoeiro. Foi esta a bebida da comida dedicada a Antón Pulido polo Premio Trasalba, no comezo do verán do pasado ano. O seu agasallo, de viño branco e tinto, xuntouse cos do día do grande ágape de cada ano. Alí, nas longas mesas alongadas, os amigos que nos achegamos de Ourense e Vigo, Pontevedra e Santiago, aquí a familia, e os veciños, recinto desbordado de ledicia e satisfacción baixo dos toldos e a calor, na carballeira…  mundo parouse arredor de Pulido, mais logo do retrouso poético e de arte, a evocación decantouse naquel día de turismo festivo cultural, dende o padal da memoria: e asociouse cara a distancia, máis alá do Barbantiño, cara o val do Avia, terras do viño do Císter, por San Clodio e Beade co Gandarón nas inmediacións: o mundo de Eladio Rodríguez Fernández, o colleiteiro. Este é un ourensán singular, que ben de publicar unha novela, a cuxa presentación asistimos, na que fala con imaxinación de seu de ribeirán rural, logo de retornar á súa terra nai dende o mundo cidadán de empresario da construción.

Con sesenta e sete anos andados, é tempo de recoller o sementado na infancia polos devanceiros. O ‘Gandarón ou o gran falo megalítico de Pena Corneira’ (Ir Indo Edicións, Vigo, 2015), obra escrita dun arreón, emocionado logo da visita, cando a lúa saía. Logo o amigo Antón Alonso, dende os primeiros capítulos, e as catas-parladoiro nas que deu en lerlles o escrito, deron o resultado que Bieito Ledo edita, Pulido deseña na capa, Alonso Montero e Alonso presentan con Xavier Casares no Liceo, casa común, acompañados da voz de María do Ceo, a nosa trobadoresa galego-minhota.

Con verbas inventadas, e outras en desuso, apoiado no caxato das lendas e tradicións, que desborda dende a trama e a imaxinación, versos e música, fascinado polo castro de Beade e as cumes do Ribeiro fabulando a ‘lingua cornaso’, con léxico que engade. Deuses e semideuses, Barbaña, Martiño e Gandarón, a batalla en Lámbrica, na trama, e a primeira colleita do viño de Beade, coas castes de Ridimoas… O aroma cunqueiriano dun mundo seu, baixo o Arco da Vella, colleiteiro que recupera a adega familiar coidando as construcións e as viñas familiares que traballa de xeito tradicional, en diálogo coa natureza para achegarmos o viño cos aromas e sabor da viticultura de sempre. A influenza dos seus feitos chega ata nós en proxección cultural dende o Torques do Castro. Nos días en que sen máis partidismos que os de eloxiar as castes dos amigos de Sameirás, Ramón do Casar e Nairoa, de Alanís, Docampo e Reboreda que, entre outros, están na Feira do Viño do Ribeiro… Tense dito que é o viño o sangue da terra, mais para nós é o sangue da cultura dende a arte. Traballo e fe nunhas Terras, que para Eladio señorea o Gandarón, que garda a auténtica memoria dunha terra ricaz.

Foto Santi M. Amil, para La Voz de Galicia, diciembre, 2015.