miércoles, 3 de febrero de 2016

Mensaje de Rafael en el Pitágoras de la Escuela de Atenas

Hay en 'La Escuela de Atenas' de Rafael más de un cuadro dentro del cuadro. Hoy queremos traer uno de ellos, a la derecha de la gran composición al fresco sita en la importante y famosa Sala del Sello, en el Vaticano. Es un extraño símbolo, en relación con el filósofo Pitágoras. Al analizarlo hallamos su emblema; y asimismo un lenguaje humanista.

Con todo no debe olvidarse que esta pintura es una parte de un todo. Para su correcto entendimiento, y comprensión, hay que tener en cuenta la pintura sita al Este, la 'Disputa del Sacramento'. En el otro eje cardinal 'El Parnaso' y las 'Virtudes' (Jurisprudencia). Todas con la diversas alegorías en la bóveda conforman una imagen...


Scuola d'Atene di Raffaello Sanzio, 1509-1511 ca. Affresco, 500 × 770 cm. Stanza della Segnatura. Musei Vaticani, Città del Vaticano.
Es un signo que viniendo de quien viene, revelará "los secretos del universo". El renombrado filósofo de la Hélade solía decir 'Estudie el monótono y usted descubrirá los secretos del universo' amaba decir Pitágoras, uno de los protagonistas de la escuela de Atenas de Rafael.


Anaximandro, y Averroes, con turbante, detrás. Enfrente Parménides.
El artista de Urbino retrata en este mural los principales filósofos de la antiguëdad, caracterizándolos con un objeto, una actitud, o una forma especial de vestir. Entre ellos hay una figura que escribe sobre un libro mientras sostiene el tintero. Detrás tres personajes intentan seguir al maestro, mirando o tomando notas. Delante un joven discípulo sostiene una pizarra escrita.



Es Pitágoras quien había desarrollado una teoría cosmogónica basándola sobre el concepto de armonía: esto es, los análisis del sonido desde la vibración de una dividida en dos fracciones. Así se podía conseguir una nota de una octava superior -relación 2:1- en comparación con cuando la se hacía vibrar para toda. Al subdividirla en tres o más partes, la correlación crecía proporcionalmente. De estas reflexiones nace el esquema que el filósofo estudia aquí.




La subdivisión prevea dos intervalos de cuarta (en la imagen VI-VIII y IX-XII), dos de quinta (VI-VIII Y VIII-XII), uno de octava (VI-XII) y un entero, o epogdoon (VIII-IX). 

Para Pitágoras el universo estaría formado por un hilo continuo capaz de conectar la esfera celeste a la terrestre, y cada vibración produciría diversos efectos sobre la realidad.

Para Rafael este tema que destaca de Pitágoras es pues lo más relevante del pensador, convirtiéndolo en un elemnto parlante más significativo, o emblema.

lunes, 1 de febrero de 2016

LA ESENCIA DE THOMAS MERTON DESDE SUS DIARIOS


ENTRE LECTURAS.
En el diario La Región
Xabier Limia de Gardón

Como cada año, al acabar enero, se exalta el sentimiento no violento con la conmemoración de Gandhi. Traemos por ello a Thomas Merton, un grande que apoyó las causas pacifistas. Recientemente ha sido destacado por su apertura al diálogo entre religiones, a la altura de Martin Luther King, por el Papa Francisco en Washington. Convertido al catolicismo, se hace monje cisterciense en Getsemaní (Kentucky), dónde vivió como un solitario, en un viejo cobertizo de herramientas, en el bosque, que convierte en ermita de Santa Ana. Desde aquí aúna oración contemplativa e introspección con el compromiso social, sensible a los derechos civiles, y contra la guerra de Vietnam.

Hay entre nosotros un gran especialista en este autor, Ramón Cao, que acaba de presentar ‘Ocultarse en una hoguera. Thomas Merton a través de sus diarios’. Lo ha puesto en las librerías, hace unos meses, Eurisaces Editora, editorial de Chandrexa de Queixa haciéndolo coincidir con el centenario de su nacimiento. Hombre de su tiempo, este monje trapense, escritor y poeta, fallecido en 1968 a los cincuenta y tres años, es centro de interés del Dr. Cao desde hace más de una década, del que ha publicado varias obras. En su análisis investiga la percepción del tiempo del monje, centrado en su jornada monástica, escritor fecundo en las dos horas que dedicaba al día. Es el venero, desde la riqueza interior.

El editor Javier González Lamelas y el autor, comparten mesa con Sor Paula Téllez González,
de Armenteira, que presenta el libro.

Es inapreciable la labor del profesor Cao al mostrar la relación entre diario y obras de Merton, y sus influencias, desde Rilke a Thoreau, pasando por Pessoa, Kierkegaard, Raïssa Maritain o Basho. Su minucioso proceder intelectual debe ser destacado, a la par de un estilo fluido, luminoso en las palabras ponderativas de Torres Queiruga, que prologa como un regalo el libro, añadiendo que es ‘un baño fresco de hondura espiritual en un panorama tristemente calcinado por el ruido mediático y los tópicos falsamente culturales’. Desde lo genuino de sus diarios podemos acercarnos más fácilmente a una vida que tiene mucho que aportarnos, también en la valoración y defensa del medio natural, de los árboles, con los que convive. Desde su inmóvil presencia le transmiten una lección, entreverada de tiempo que se hace luz. En nuestras estancias en Oseira, desde los años ochenta, hablamos de él con algunos monjes, quienes apenas le valoraban. Quizás por frases sinceras como ‘Busco a Dios, al Dios vivo, y no sólo los consuelos de la religión. Y puedo decir que incluso en el monasterio he sabido poner en su sitio la religiosidad que a veces es más un obstáculo que una ayuda’, en la línea de Ghandi, del que escribió en 1965.


En el de Chuang Tzu, de este mismo año, interpretación personal y espiritual, como dijo, abre la fase final se su vida, con los maestros Zen proponiéndole incursiones a lo indecible, con los pájaros del deseo. Este último título une precisamente a Cao con Merton, siendo el cantar de la ‘passariña’ de la Cantiga CIII lo que posiblemente llevaría al Cao profesor de literatura a Armenteira en su viaje espiritual, que es interior...

Foto El Cercano, dónde se presentó el libro
el 27 de octubre de 2015

miércoles, 27 de enero de 2016

Ver, mirar, el instante

Desde la pintura, o desde la fotografía... Ver y saber ver (mirar). Siempre.

Caspar David Friedrich: 'El paseante sobre el mar de niebla'; 1819.

Cañón del Sil desde el mirador de Moura. Cabeza de la Meda a la derecha, en lo más alto; el ex monasterio de Santo Estevo de Ribas de Sil, hoy hotel monumento y parroquia, más abajo.

Neil Burnell: Místico.
Castelo de Bragança

Paço - Castelo de Sintra


lunes, 25 de enero de 2016

OS BODEGÓNS SÉCULO XXI DE QUINTANA MARTELO


ARTE ET ALIA.
artº en La Región
XABIER LIMIA DE GARDÓN

O artista o día da presentación diante do 'Gran prato marelo', 2013-2014, ól. s. tea, 200x300 cm.
Trátase de Quintana Martelo. Arriba e abaixo, no Centro Cultural, a súa obra se extende, luminosa, nas dúas salas de exposición, ofrecendo nos dous campos visuais a súa percepción. Con un afán de complementariedade non buscada, pois as obras foron xurdindo no tempo dende motivacións e inquedanzas distintas, afinada sempre, dende a súa mirada, os cadros, debuxos e esculturas. No seu estudo de Teo, a un lado de Santiago, pintou e realizou as que colocou na da planta baixa, elaborándoas por varios anos; e as do primeiro andar, máis recentes, fíxoas en Madrid, o seu novo taller. Quintana e Martelo, mais todo elo non é máis que un camiño pois un, Manuel, é o mestre. Todo conduce a todo, pola canle segreda do ser, cordón umbilical da esencia creadora plástica. E tamén da coherencia da vida.
As últimas rosas do roxo, e As rosas do roxo, 2013 ól.s.tea, 130x175 cm. (...), foto A.nieto.
'Composición II, 2015: Marmelos sobre pila de pratos e follas,
sobre base, enriba dunha mesa. Non incluída no catálogo.
O artista que chega ata nós por vez primeira é todo un veterano no mundo da arte, logo de ter levado a súa obra a Barcelona en 1970, onde estudou, Tarragona, Reus, Vigo, A Coruña, Pontevedra e a Compostela, terra na que naceu (Roxos, 1946). Madrid, París, Porto, Panamá e Suiza, e tamén La Habana e Nova York. Nesta gran urbe viviu tempadas, logo do seu paso pola docencia de Instituto no Xelmírez, decisión transcendente, fuxida persoal que o centra dende a introspección gañando a arte, e o noso país, un creador apaixonado.

Dende o Expresionismo á Abstracción, gusta o artista de Rembrandt e Lucien Freud, Bacon e Duchamp. Mais é o realismo táctil á súa moda, ou xeito, o que engaiola a todos. En 2007, con sesenta cumpridos, un alto no camiño con unha dobre exposición en Compostela, a retrospectiva de trinta anos e ‘Memoria’, coa que tomar impulso. Pasado e presente, como escribe Fernández Cid no magnífico texto do espléndido catálogo. Aparece así unha escultura sui xéneris, na que todo, pedestal de madeira e peza broncínea conforman un todo: eis a procura da terceira dimensión. A estratexia de suscitar dous planos, que comezan sendo ángulos ('From Schindler’s list', que coloca no frontispicio de xeito significativo) transfórmase nas obras-díptico, plasmando nun deles o concreto, como nos pratos de atelier, que repite con teimuda parsimonia e pracer. O outro é máis libre. Nel achegase ao abstracto ou informal.

'Duque de Medinacelli, 9', 2015, mixta s. papel
Na planta superior QM reivindicase como un pintor novel cos seus ‘Containers’ de Madrid, que amosa por primeira vez. Velaquí o ‘urban return’ neoiorquino, noutra volta da súa vida. Con un dicir plástico contemporáneo, o artista exhibe músculo pictórico. É unha formidable expresión da forma mental, dende a mirada, poesía da ollada sorprendida, bodegóns na rúa que documenta por capas, ou estratos, en papel, logo da fotografía inicial, para o cambio de escala final. Velaquí a mirada do artista, que transforma o mundo. Coa súa prodixiosa man para o debuxo, tema que escolle precisamente para o discurso de entrada na Real Academia Galega de BB.AA. en 2004, cubrindo a vacante de Xavier Pousa, ourensán por matrimonio.


No centro, 'Marqués de Cubas, 23', 2012-2015, ól.s.tea, 260x780 cm., políptico. Obra utilizada para a invitación da exosición, que serviu como motivo para a capa do libro-catálogo.
Dela é hoxe en día o seu Presidente. Dous anos antes, en 2012, habíanlle dado o Premio da Cultura Galega.


sábado, 23 de enero de 2016

En el coro alto del ex monasterio de Celanova

Vamos a acercarnos al coro alto monástico de un monasterio benedictino, el de San Salvador de Celanova / Ourense. Hoy es iglesia parroquial, con la advocación de San Rosendo, fundador del monasterio.

A el accedían los monjes, desde las habitaciones altas de la casa, desde el siglo XVII, en que se construyó, hasta la exclaustración decimonónica, trasla muerte del Rey Fernando VII, en el convulso período de la minoría de edad de la Princesa de Asturias Isabel de Borbón. Aquí se colocaban los monjes en dos coros, el el Abad y el del Prior, para rezar y cantar los salmos en las horas canónicas. El órgano con la capilla de los fuelles en el muro norte del espacio completan el mobiliario con el gran facistol en el centro del espacio.

Pormenor do coro alto, á  norte. S. XVI, segunda metade.
Es una espléndida pieza de nogal que se puede datar en la décimosexta centuria, en los tiempos del Renacimiento manierista, cuando la iglesia era otra. Consta de las sillas, altas y bajas, con misericordias de gran interés iconográfico para el contexto monástico.

Misericordia das 'lavativas'

Misericordia do mono que cabalga un  'can'. Senllas frores cos froitos aos lados enmárcano...
Misericordia do mono gaiteiro con un roncón!.
Tódolos asentos están levantados e coas misericordias á vista no cadeiral baixo,
xeometría do círculo, nos respaldos calados que nos outos van sobre arquerías.

Dende a nave central, nas inmediacions do coro baixo (século XVIII, 1º terzo F. de Castro e Canseco), o coro outo está en simetría co baixo nas paredes norte, oeste e sur, contra a fachada...).