lunes, 23 de febrero de 2026

A identidade da matriz extranxeira

 


Unha exploración do concepto de forasteiro, persoa que vive en terra allea á súa natal, presenta na galería de arte DodoDadá o autor desta mostra, Costa (Madrid, 1960), que firma Jesús, non Xesús, ou con diminutivo, ou apócope... Así consta sempre na súa biografía, que nos leva aos seus traballos para a compañía ourensá de teatro Sarabela dende os anos oitenta, empresa na que participa facendo máscaras en diversas producións, caso de “Xacobe ou a sumisión”, de Ionesco, 1989; A gata con botas de Perrault, 2004, ou Sexismunda, 2001, baseada en Calderón de la Barca, adaptación singular dende a perspectiva de xénero, con dramaturxia de Ánxeles Cuña, Fina Calleja e Begoña Muñoz. E intervén tamén na realización da escenografía e atrezzo das obras de Blanco Amor, A Esmorga, 1996, e Romance de Micomicón e Adhelada, 1999, que adapta e dramatiza a súa parella Begoña Muñoz (Barakaldo, 1961/2010, Ourense). Docente, tradutora, escritora, un piar de seu para Jesús, quen recupera para este proxecto escultórico un tema dela moi querido, Medea, co libro homónimo de Christa Wolf na base. Á feiticeira mítica da antiga Hélade, encarnación do espírito da aniquilación, dedicoulle na primeira década do século artigos na revista Casahamlet


Centauro Quirón

Famosa pola súa relación con Jasón no navío Argo, e outros navegantes, os argonautas, axudándolle a conseguir o “vellocino” de ouro, acción de sona que semella secundaria ante o feito de asasinar aos fillos tidos con el, cando a deixa para emparellarse con outra, que toma como mostra de ingratitude e soberbia, mais de feito non deixa de ser vesania. Esta acción de vinganza vicaria contra Jasón tense relacionado nos últimos anos coa violencia de xénero, dando pé ao síndrome de Medea.


O libro inspirador da mostra

Presenta así, dende un contexto persoal teatral e familiar, unha manchea de pequenas figuras montadas con pezas de varias árbores e diferentes texturas, que coloca sobre columnas de varas metálicas por fuste, cravadas en toradas de piñeiros con casca queimada e conclúen noutras iguais a modo de capitel, sobre as que pousa as obras. Lisa, Acamante, Creonte,... son nomes gravados nas obras cos que identifica este ciclo de cultura da Hélade, xente dun cosmos e tempo que comparten sala; mais Medea vai fóra, separada, á entrada, e o mítico carneiro da áurea la nunha beira, antes do grupo. Este disponse en liñas paralelas como si dunha plantación de eucaliptos se tratara. E nas paredes laterais pendura dúas grandes pezas de madeira para completar a mise en scène

Recuncho da sala

Veñen de Santirso na Galicia profunda, na serra ourensá de san Mamede, onde vive este artista de formación ceramista, que ten colaborado coa Sargadelos, e traballa en proxectos medioambientais. 

Medea e o cabrón do "vellocino".

Para o autor do texto anónimo da folla de sala (seica é Claudio Luís, -"Calís"- Pato, poeta e funcionario) amosa a súa reflexión dende “un mar de antas”, título coa foto dunha fiestra ata a que chega polo exterior un mesto ramaxe arbóreo, e pequenas figuras de madeira diante, nunha repisa, na habitación. No escrito relaciona a “respiración de caléndulas” co aceite desta planta, tomado dunha frase de Begoña Muñoz, que cita. E máis alá das máscaras, as formas encáixanse “capaces de remontar a memoria das augas”. Fíxome matinar na Maga de Rayuela.

Frixo


Un pensamiento de Rumi

 El huésped interior


Hay un huésped
en tu casa
al que no reconoces.
No viene del mundo
ni se marcha con el tiempo.
Cuando limpies la morada del yo,
él se sentará en el centro
y no pedirá nada.



De Readme a Look at them (míralas), fotos de Santi Barreiros

 

É esta unha mostra de fotos que ispe ao seu autor, pois nela amósanos o perímetro do seu mundo. Ante todo o do seu entorno, xentes coas que temos compartido miradas e tempos ourensás de noso, persoas que podemos ter coñecido, e tratado, pois moitas son dos nosos días. 


Tres amigos en Allariz 

Jazz, artistas,...

Máis a maxia do mirar de Santi Barreiros ao deter un casulo de tempo na nosa memoria dos anos oitenta, ou noventa, coa súa cámara, son sen dúbida unha alfaia. Para nós, que tratase daquela a Xosé Cid e lle interesase retratar a Xoaquín Lorenzo, o derradeiro da Xeración Nós, a Quessada e Acisclo, todos con primeiros planos, ou Virxilio, ten o seu aquel, que xa daquela eran dos consagrados, fronte aos novos artistas cos que compartía tempo, Huete, Xoan Torres, Xavier Cuíñas, Miguel Karballo, Xosé Vilamoure, Jesús Costa ou Pastor Outeiral, con quen fixo exposición en Xunqueira de Espadanedo en 1994. Huellas, titularana. Ou escritores. Chesi (JºMª Pérez), falecido polo Nadal, cunha foto de pose para un libro, Manolo Guede, e Chus Pato, premio nacional de poesía 2024 e poeta de culto. Logo está Nito Contreras, que aparece en tres fotos. El e Giana Pizzi, súa dona, acollérono cando vai vivir en Roma. Logo farían exposicións na Visol e Allariz, até a Overtaz, 2023, no Campus, mais Nito, seu irmau de confidencias, ía naquel intre polo río en Vigo, onde vive a mar, “que es el morir”, como dixera o cabaleiro-poeta medieval. Lembralo -lembrándoo- e ir na contra das augas do Lethes / Limia / Lima, tan de nós...


Posa cun retrado de Entrambosríos

Barreiros (Ourense, 1950), busca agora con Read /me. (léeme), e fotos de tamaño medio, unha linguaxe de proximidade, caso distinto dos Retratos dun tempo da plástica galega seu de Xulio Gil, quen utilizou un canon sobranceiro na mencionada  mostra da sala d’Afundación. Santi ten transitado por un amplo abano temático ao longo da súa vida profesional por vivir da fotografía, o alimenticio dos mundos da moda, vodas e interiorismo, e a liberdade creativa das exposicións. A última con temática aberta á natureza, e antes con Nito as foto-esculturas land art no Campus. Con Vistas al mar, nas paredes do hospital santa María Nai, salas de cancro, vese o seu studium ao modo Barthes, que o artista busca, e tamén o punctum, fóra do seu control, máis alá dos lacrimais...


Yosi (díptico)

Ten publicado libros dende 1993, sendo "Entrambosríos", unha aldea da Ribeira Sacra ourensá", o máis recente. De sentir etnográfico eis o ciclo anual coa familia protagonista coa que conviviu, dende a inicial acollida improvisada que se foi fcendo cotiá, obra que transpira emoción arredor das árbores, nas que nos esquece o castañ-rei-do-souto, recollido no catálogo das senlleiras en Galicia. O primeiro dos retratos desta serie é o do Manolo. Todos están na sala do C.C.M.V. da deputación ourensá.


Santi cando me guiou pola sala
E o seu amigo-irmán Nito Contreras, que morreu, un día antes da súa anterior exposición xuntos.
 


Outras das virtudes da exposición é a de acharmos nun mundo coñecido, dende a paisanaxe ás fotos de viaxes, algunhas nas rotas turísticas, como Lisboa e Perú; a dos pescadores en Gambia recolle un lance onde se xogou a vida, e na de Vietnam das capas, chea de picardía, que o anónimo cristaleiro refugaba as fotos...


Chus Pato, gran poeta e amiga súa.

Readme -léeme- (for free /gratis), no cartel, Lisboa.

 

lunes, 10 de junio de 2024

El cuadro religioso de Valcárcel en la Veracruz


Era el tiempo de Semana Santa/Pascua cuando visité la magna iglesia en Carballiño, obra del gran arquitecto Antonio Palacios. Fue un refrescar la maravillosa sensación de gruta del sacro espacio central. Fuimos hasta allí al funeral de Víctor, párroco de Punxín y otras parroquias del entorno del Barbantiño, asimismo capellán del colegio santo Ángel en Ourense. Una emoción en el interior, fuera llovía...
Tras la ceremonia oficial del malogrado joven pude ver, con calma, la obra que hizo Juan, artista y docente, a veces también escritor, hombre inquieto, apasionado y culto. Es Nosa Señora de Guadalupe, que luce al Valcárcel modo. La patrona de México tiene gran predicamento en esta comarca de emigrantes que hicieron de la República novohispana su tierra de promisión, y tras el regreso de transoceánico han hecho de su devoción algo usual en estas tierras. 

Aquí se halla en un paramento de
 entrada de la parroquial de la Veracruz, preparado desde siempre para el cuadro, que ilumina con su presencia. 
Fueron siete meses concentrado en este empeño, de investigación histórica y, conceptual, un reto inusual en la trayectoria artística de Juan Valcárcel Obelleiro (Tui, Pontevedra, n. 1956), artista asentado en estas tierras carballinenses desde hace décadas, donde alecciona de dibujo en el I.E.S. nº 1. Con los recursos técnicos de luz, sombra y color consigue que el icono original mexicano de Virgen apocalíptica tenga vida con el necesario relieve pictórico en su vestimenta y manto azul, tachonado de estrellas de ocho puntas, en un lienzo de dimensiones casi iguales a la imagen original. En su entorno, el artista desarrolla en la orla áurea un collage con imágenes de fotos de las despedidas ante los barcos con lágrimas y lloros, cargando sus exiguos equipajes, imágenes de fondo, desenfocadas. Este es su dorado resplandor, que interrumpen la presencia de las pilas de maletas, que pinta Juan por vez primera “con potencia de color y no matándolo”, como ha reconocido. 

El cuadro

En ellas, coloca pegatinas de los años 50/60 de hoteles de Estados mexicanos. Así el Colonial de Puebla, el Playa de Cortés en Sonora o el Chihuahua hotel Palacio Hilton. Treinta y dos son las rosas, alusivas a la presencia gallega en los Estados del país, y cuatro camelias blancas por las provincias gallegas a los pies del ángel vestido que sujeta la orla mariana. En el contexto, la milagrosa aparición demostrativa de Juan Diego Cuauhtlatóhuac, el que habla como el águila, ante el obispo, quien el 9 de diciembre de 1531, sábado según tradición, había tenido la oportuna aparición en el antiguo santuario del cerro Tepeyac. Nace así con el virreinato de Nueva España esta devoción sincrética cristiana. 

El artista en febrero de 2022

                                Pormenor final de la obra

El artista, autor de exposiciones, e intervenciones como retratista, cartelista, portadas de libros y alguna que otra orla, ha hecho obras públicas para el balneario de Guitiriz, o en la villa de Carballiño, caso del salón municipal de plenos o el restaurante Fuchela. 

Ha donado por documento el cuadro al templo, obra de arquitectura de la que es confeso admirador. Firmada hace un par de años, hizo además una réplica impresa sobre lienzo para el centro gallego de México. El lienzo habla del saber hacer de Valcárcel con iconografía adecuada y oportuna que enriquece el patrimonio religioso. Una obra realmente redonda.



MoxoM talla un carballo en Vilariño Frío



Foi o mes de maio pasado presente, dito así, ao xeito dos documentos históricos, propicio para as boas novas. Unha delas, en especial, ten transcendencia para a arte pública viaria, mais lonxe de ser unha peza decorativa para unha rotonda ao uso o rexistro céntrase no cerne conceptual dun símbolo da nosa cultura, a árbore. Na beira da estrada do termo de Vilariño Frío, concello de Montederramo, hai unha árbore de nobre porte polo ancho diámetro do tronco que está desmouchada, isto é, podada en exceso. É coñecida como o carballo de abaixo, lugar de xogo para nenos e adolescentes, e espazo de acubillo para os máis vellos baixo das frondosas polas no tempo de verán. Foi respectada cando fixeron a beirarrúa, mais a centenaria árbore, esmoucada fai uns anos, foi esmorecendo, sendo motivo de laios da veciñanza pois formaba parte da paisaxe das súas vidas dende sempre. Alí seguía como unha testemuña parlante doutrora. A asociación cultural dos veciños A Ponte solicitou o pasado ano permiso á Deputación, con competencias directas na estrada, para que Xosé Manuel Rodríguez Mojón (n. 1964), artesán e artista da talla conveciño destas terras fixera unha intervención plástica nel, séndolle agora concedida, e MoxoM, que así firma, púxose co “carballo da lembranza” de inmediato.


 O carballo antes da intervención

MoxoM ten sido na súa arte moi respectuoso coas formas naturais das árbores que traballa para darlles esa nova vida ás vellas madeiras, e transforma de xeito sutil e expresivo. Viu así, na superficie do seu tronco, unha faciana feminina que o chamaba na vella árbore, unha talla respectuosa que fíxo aparecer, engadíndolle uns toques de cor en ollos e beizos. Na cima da fronte, os amputados extremos dos troncos semellan melena. Velaquí o valor engadido dende o seu estilo, cunha mensaxe de sensibilización medioambiental desta intervención de street art. Así tamén coa Moza de Castro Caldelas, que tallou nunha raíz e semella unha fada que se aparece para falarmos ao ao ouvido cando un se senta ao seu carón. Son os rostros que agocha a madeira e que o artista revela. Esta "Dona do carballo” é unha nova entrada no concello, pois en tempos recentes xa fixera os paneis da sinalética explicativa dun tramo da Vía XVIII romana ou Vía Nova, e da antiga ponte dos tempos da Idade Media, pola que o monxe bieito frei Martín Sarmiento atravesou a comezos de novembro de 1705 cando pasou polo camiño real. 


A árbore como eixo do mundo, propicio para a conexión terra/ceo. E amén símbolo de moda, dunha marca galega, Galoha. En Pumbariños, Manzaneda, áchase o castaño famoso de máis de doce metros de ancho, unha das árbores senlleiras de Galiza, lista protectora na que tamén está a sobreira da cidade capital de Ourense, no barrio das Lagoas. 

A inspiración no carballo nunha nova marca de moda galega, Galoha.
 

Recente libro colectivo do carballo de Padroso


carballo de Padroso, Xunqueira de Ambia, ten unha relevancia especial recente pola acción de Bieito Ledo, editor e escritor, con casa natal preto, e pasar nas inmediacións o camiño de Santiago. O deseño dun acaído letreiro polo pintor Antón Pulido con talla de Luís Suárez, no que se lee a inscrición “abrázame”, invita á comuñón coa natureza, sendo así coñecido como carballo das apertas. No de Vilariño Frío está a brotar unha pola. Así lle pasou ao vello olmo seco e centenario "en la colina que lame el Duero”, cantado por Antonio Machado...


Así foi tallandoa en maio..., e así foi o carballo noutros tempos...