BUCIÑOS E A METAFÍSICA DE CASARES NA ÍNSUA DOS POETAS

XABIER LIMIA DE GARDÓN

ARTE ET ALIA

O artigo na Web do diario La Región

Abofé que a morte non existe, e Buciños demóstrao coa súa inspirada lembranza de Carlos Casares para a 'Ínsua dos Poetas'.

O seu é un monumento á obra escrita, o vestixio dun ser que loitou, e aloitou, coa vida, e as palabras. Desde 2012, en que morreu, o Carlos que foi palabra, e alento, xa é sombra.

Ese home que coñeceu, e tratou coas súas continxencias humanas Manolo de Buciños é, por mor da súa obra escultórica, expresión do seu sentir, pegada humana harmoniosamente definida, coa man e antebrazo,...

O desexo de Manolo de Buciños de que a emerxa da terra nai...

... que anticipan un corpo rexo e forte, que emerxe da terra, como a rocha na que se asenta. 

A obra nace en Madrid, onde foi fundida... Manolo de Buciños,
dende a altura física e moral dos seus case 80 anos, contemplaa...

Así, con esta parte dun todo corporal, agora incorpóreo, que se abre coa palma cara o leste e que sosterá, en breve, un libro... Como o que lle deron aos premiados, en pequeño tamaño, a escala. 

Man destra, aberta, feita para soster, man que apertaba a vida, estreitándolla aos amigos, acariñando as mulleres, e fillos, man colleu o lapis, e as plumas, das que tanto gustaba, e gastaba, como os puros habanos...

Esa man que era mau de limiau, e que foi mau de acordo, contén a esencia dunha vida que se explicará no libro-símbolo e o texto ‘Galicia, país de palabras’, que centra dende o título dun dos seus, ‘Un país de palabras’, a cerna do seu quefacer cotiá, Galicia. 

Perra ante que inaugurada o sábado 15 de xullo último pasado, coa firma autógrafa de Tosar e data 17 de mayo de 2009, 'Día das Letras Galegas, adicado a Ramón Piñeiro'.
Explicitará o desexo de coincidencia de Piñeiro e Casares, como tamén o estuvieron en vida...

A caluga de Tosar. E no fondo o cartaz da IX Festa da Palabra,
coa foto aquel, con barba, e C. Casares.

No entorno desta finca chamada de vello Eixán, e Ínsua dos Poetas dende 2009 pola vontade de Luís González Tosar como ‘espazo público de cultura’ para que tódolos os que o desexen poidan desfrutala percorréndoa con liberdade, e a carón da memoria de Blanco Amor, Díaz Castro, Francisco Luís Bernárdez, Celso Emilio, Pura e Dora Vázquez, e os precursores Curros, Pondal e Rosalía, con monumentos alusivos, está xa o Casares escritor e personaxe pública contemporánea. 

Logo dos fastos do seu Día das Letras Galegas no pasado maio, e dos libros que lle dedicaron Ramón Loureiro, Henrique Monteagudo e outros, chega Manuel García Vázquez de Buciños e chanta para a nona Festa da Palabra nesta carballeira xa senlleira da Esgueva de Madarnás, nas terras do Carballiño, unha obra nacida para ser o intersignum da mesma. A ‘convivio’ anual da Literatura e da Arte con música solemne dos Himnos de Galicia e de Ourense, interpretados polo grupo de gaitas do xoven mestre Marco Foxo, no silente falar da natureza. 

Aquí as abellas, e paxaros, evocados por Antón Pulido na quenda de palabra como artista premiado desta volta, cos seus lurbións de Bóveda de Amoeiro no eixo do seu bucólico discurso, noutras partes ouriolos, fanse presentes no sol do verán. Dende a súa evocación, achegounos á música e o voo de recolleita do melifluo néctar, que está na escolla de Buciños quen, dende o pequeno corpo de Carlos Casares Mouriño transformouno coas súas artes nun corpo que xermola e medra pois sínteo verdescente. Eis agora, dende esta sinécdoque metonímica de Manolo Buciños en forma de alegoría artística que nos podemos decatar que era un xigante que camiñou entre nós. Para residir na terra e, dende a lingua, con nós para sempre.

Miguel Anxo Fernán Vello, poeta premiado.

CASARES, AS TERTULIAS E PREGO DE OLIVER

Xabier Limia de Gardón.
Na web de La Región
ARTE ET ALIA

O primeiro libro de Rosalía foi editado en 1863 por un editor vigués. En 1967, o 10 de febreiro, saiu do prelo en Vigo ‘Vento ferido’, primeiro libro de Carlos Casares. O de Rosalía de Castro era ‘Cantares Gallegos’, aínda que daquela o seu nome figuraba como Rosalía Castro de Murguía. Foi o 17 de maio daquel ano, como é coñecido porque a Real Academia Galega escolleu esa data cen anos despois para conmemorar as Letras Galegas. O de Casares, é un libro auroral, como deixa ver a cumplida dedicatoria aos pais, aos seus irmáns Merches e Xavier, e aos amigos Paco e Sira. A obra foi prohibida pola denuncia dun militar, mais vendeuse ata esgotarse, e fíxose unha segunda edición clandestina. Levantada a prohibición, acadaría once co tempo: van cincuenta anos deste luminoso camiño.



Agora, no ano que andamos, dedicaráselle atención especial á súa vida e obra, co gallo da elección para a conmemoración anual das Letras Galegas. Así o seu paso entre nós, na cidade, e no tempo de infancia e xuventude no Seminario e Beiro, bocarribeira do Miño; e logo no Liceo, xa maior, reunións, tertulias, e dende 1990 os Encontros Literarios. 

Con Anxo Xoán Rajo Pazo, na prensa local, oito días despois.

Velaquí o xérmolo do Roteiro, albiscado por Marcos Valcárcel fai dez anos (link), e realizado no mes de Nadal de 2007 con Xoan Fonseca, Bouzo e Fernando Román, ademáis de Xavier Casares e a viuva do seu irmán, Cristina Berg, entre outros ( velaquí as fotos). 

O profesor Afonso Vázquez-Monxardín, deulle corpo e outra volta ao plan dende aquela, e  fixo a posta de largo en 2014  logo dun ensaio cos seus alumni no ano anterior. E cos textos de ‘Un país de palabras’, obra de Casares na base, fixemos a posta en escea oficial dende o Liceo, con amigos, itinerario colgado na net por 'Wikiloc.com' ( velaquí o link). 











Agora, neste ano dedicado ao escritor coa axuda do Concello e da Xunta púxose en marcha e oficializou a pasada fin de semana en Ourense. 

Velahí estamos na escoita atenta de Afonso V-Monxardín diante do Parque de San Lázaro. 
( NO ROTEIRO EN 2014)

En Xinzo de Limia, vila cerne da familia, Sabucedo, Lamas, Vigo, Nigrán/A Ramallosa..., iter vital que esmigallará sen dúbida Henrique Monteagudo na súa biografía, a presentar en poucas datas. 

O Parque e a Rúa Curros Enríquez a comezos dos anos sesenta

CASARES Á REDOR DE RISCO COÑECE A PREGO...

Vicente Risco na cristaleira do Hotel Parque. Á dereita Manuel Luís Acuña (?). Diante, atento e traxeado, Antonio Faílde. Á súa esquerda Pepe Conde. No fondo hai outra conversa na que está Manuel Prego de Oliver. Pouco antes de abril de 1963...

Noviño, coñeceu a Vicente Martínez-Risco, logo de gañar un premio de redacción, achegánde logo ao seu carón na cafetaría do Hotel Parque, antes de que entrasen Xocas, Faílde, Conde Corbal, ..., e o fume dos pitillos. Eran a 'Peña dos Sabios', que o xerente era Ernesto Gómez del Valle. Estaba tamén o seu cuñado Prego de Oliver, que fixera a comezos dos sesenta o mural, que ben de ser recuperado pola empresa CopaSA. 

                       Unha obra que é a testemuña do tempo das tertulias... 

O mural restaurado, peza especial da exposición na sala José Ángel Valente dedicada a Prego de Oliver.

CASARES Á REDOR DE TORRENTE BALLESTER E PREGO

Casares, que era de escritores, acodía xa en Vigo e na Ramallosa/Nigrán, para verse en Baiona con Torrente Ballester no tempo de verán. Eran os anos oitenta, e alí, no 'Monterrey', íba tamén Prego, co que afondou a relación. 

Así, dende agora, presentaralle algunha exposición, e seralle o biógrafo para a Gran Enciclopedia Gallega. E pouco antes de morrer o artista, formará parte da mesa de notables que o acompañan na presentación dun libro no Liceo, a íl dedicado, e no que escribiu, con Torrente e Basilio Losada.

Prego, que viña de pintar, únese á tertulia do Monterrey arredor de Gonzalo Torrente, con Viqueira. Ese día fora Casares...

FOTOS DE CASARES

ARTE ET ALIA. XABIER LIMIA DE GARDÓN. Hoy en La Región

De camiño á mostra de fotos de Casares no Centro Cultural atravesamos a rúa do Paseo apenas sen luces. A penumbra tornouse escuridade cando nos achegamos a Cardeal Quiroga/Alejandro Outeiriño, a bipartita rúa transversal. Malia o rechamante da circunstancia, foi un preámbulo introdutorio para a percepción, un dos aspectos centrais da fotografía. Para nós a maneira de captar as sombras, dende a luz, para dar conta do relevo da vida. Mais a sombra é a luz na forma da árbore que se interpón (segundo Dürkheim), o que apunta cara o fondo de nós. O abano da mostra vai dende os retratos da súa familia, muller e fillos, e tamén propios. A foto no que se autorretrata con ela, no retrovisor do coche, reflicte un micro mundo de parella, privado. Ao poñela a disposición pública entramos con pudor no círculo. Agora, con ámbolos dous desaparecidos, e a necesaria meditación na morte, o mellor para sentir o misterio da vida. A redor, a danza continúa. Hai fotos do entroido en Xinzo e petos de ánimas, publicadas nunha guía de Pontevedra. 

Velaquí unha secuencia. Os comisarios obvian poñer tipo de cámara, obxectivo, apertura, película ou data...

Velaquí... a data aínda que non poñen o medio.

E de viaxes, como o do Comboio da Literatura Europa 2000, un mes dende Lisboa a Berlín, proxecto no que cada un dos escritores de 43 países escribirían un libro colectivo para a Feira do Libro de Frankfurt. Son fotos as súas de home curioso, e de escritor, nas que atrapa o tempo que doutro xeito se tería esvaído. O baleiro na casa de Bertold Brecht e a multitude ante os rañaceos de Manhattan, coas torres xemelgas. 

Mais son apenas materia, restos inermes, pois falta o espírito de Carlos Casares para animalas, e dilo sabe o seu irmán Xabier quen sinalou como, ao regreso das súas viaxes, comentaba as vivencias de cada unha delas. 

Como o escrito nun dos seus soltos periodísticos, ‘Leica’, reproducido na exposición, no que da conta de como mercou moi barata unha cámara desta marca en Moscova no 2000, ao que engade un sucedido.

Na vitrina, con diapositivas, libros e notas manuscritas, as protagonistas son as cámaras que coleccionaba. Henrique Monteagudo, que lle regalara unha de 1922, mercada na feira de San Telmo en Buenos Aires, pode testificar como se puxo de contado a desmontala ‘e amañouna nun espentenexo’. 

Foto de Ramón Loureiro, citada no texto, ao que lle agradecemos a deferencia.

Autor: R.Loureiro

E o escritor Ramón Loureiro, de quen é a foto que lle tirou feita na súa casa do Vilariño, en Nigrán, uns días antes de morte, con cunha pequena Contax T2, da que lembra ‘que lle chamaba moito a atención a Carlos’. A foto xa non chegou a vela o escritor.

Esta mostra faino presente na súa ausencia, trece anos andados dende aquel marzo, mes no que naceu Marcos Valcárcel, seu amigo e continuador no Liceo dos Encontros literarios, morto fai xa case un lustro. Moita auga ten pasado baixo a ponte... Mais o pasado ano inauguramos o primeiro Roteiro literario dedicado a Casares en Ourense.

E agora esta evocación co gallo da exposición que nos permite ampliar, dende a súa mirada interesada, o seu entorno e inquedanzas.

Obras de Egon Schiele ilustran novelas de autores ourensanos

¿ Qué tienen en común “O sol do verán” de Carlos Casares y “Tela de araña” de José María Pérez ? Egon Schiele, deben decir tan sólo egonschiele. Mas no creais que ya está, y habéis resuelto el acertijo, antes bien es el comienzo de una búsqueda desde aquel artista austríaco, que os llevará a volar en las alas de esta larga Primavera que estamos teniendo. La presentida estación, iniciada hace semanas, en pleno invierno, rebosa de sol y calor en Ourense, e invita a uno de los placeres más típicos del estío, la relectura, y desde ella la sorpresa demorada. Que qué tienen en común aquella obra de Carlos Casares, publicada por Galaxia hace diez años, y la de "Chesi" Pérez presentada la pasada semana en un acto mediático por la editorial Trifolium? (las fotos son de su blog).  O con “Vento ferido” (1967, reed. en 2004), del autor limiao... 

Su anterior novela (2008)

El editor del escritor orensano ha elegido como portada una obra de 1914 del malogrado artista de la Sezesión Vienesa, fallecido con apenas veintiocho años (1890-1918) de gripe española, que se había llevado también a su esposa embarazada tres días antes. Su arte figurativo, cuyo expresionismo sensual nos habla de dramas, desconsuelo y desamparo en el contexto de la primera gran guerra, mas también evoca una búsqueda de otros modos de expresión. Para 'Tela de araña' es un retrato triple, quizás por los personajes femeninos que tiene, a los que ha aludido el propio autor estos días. 

En las obras citadas de Casares se toman de Schiele el   conocido retrato inconcluso de "Albert Paris von Gütersloh", y "Árboles de otoño", de 1911. 

Amigo de Klimt, y contemporáneo de Kokoschka, conforman todos una época y un estilo de un mundo en crisis, datándose la obra de Chesi en 2009 (otra crisis)...

Retrato de Albert Paris y Cuatro árboles -ut supra-, obras utilizadas para las portadas mencionadas por la Edit. Galaxia en la Biblioteca de Carlos Casares.